Het volledige Juryrapport Genomineerden Big Brother Awards 2009 is hier te lezen.

1. De introductie van het downloadverbod
2. De mobiele naaktscanner van de politie
3. Het INDECT-project

* * *

1. De introductie van het downloadverbod

Handhaving van auteursrecht nu ook in de huiskamer

Als het aan het aan het kabinet en de Commissie Gerkens ligt, wordt het zonder toestemming downloaden van muziek, tv-series en films binnen een paar jaar verboden. Tegelijkertijd zou de thuiskopieheffing op dragers (zoals cd’s, dvd’s en m3-spelers) worden afgeschaft. Men geeft zich er geen rekenschap van dat, om dit downloadverbod te handhaven, de online activiteiten van alle Nederlanders nauwgezet zouden moeten worden gecontroleerd. Met dit voorstel dringt de handhaving van auteursrechten binnen in de huiskamer van iedere Nederlander.

Het omstreden voorstel zal miljoenen Nederlanders criminaliseren voor een activiteit die nu gewoon is toegestaan onder de thuiskopie-exceptie van de Auteurswet. Uit een recent verschenen rapport van het TNO blijkt dat meer dan vier miljoen Nederlanders wel eens een inbreukmakend muziekje of filmpje hebben gedownload. De Commissie Gerkens stelt bovendien voor bij de handhaving van het verbod gebruik te maken van ‘Deep Packet Inspection’ (DPI). Deze techniek maakt het mogelijk om alle internetverkeer op inhoud te controleren. Later heeft Gerkens aangegeven dat zij een ‘waarschuwingsscherm’ op filesharingsites zou willen publiceren, maar zij heeft niet ondubbelzinnig afstand genomen van de inzet van DPI in het kader van de introductie van een downloadverbod.

Voorstanders van dit voorstel lijken zich geen rekenschap te geven van de gevolgen voor de privacy van de internetgebruiker. Alle inhoud van al het internetverkeer moet continu in de gaten gehouden worden om te controleren of mogelijk onrechtmatig materiaal wordt gedownload. In het ergste geval zal ook encryptietechnologie verboden moeten worden, wat internetbankieren en veilig e-mailen onmogelijk zou maken. Dit voorstel vergroot ook de kans op censuur. In veel gevallen is het namelijk niet eenvoudig vast te stellen of sprake is van inbreuk op een auteursrechtelijk beschermd werk. Invoering van de voorgestelde technologie maakt het in theorie mogelijk om zonder voorafgaande toetsing door een rechter de toegang tot informatie te blokkeren of de informatie te verwijderen. Tegelijkertijd staat het vermeende negatieve effect van filesharing op de productie van cultuur allerminst vast. Uit Brits onderzoek blijkt zelfs dat filesharers meer muziek kopen.

Het minutieus observeren van alle gedragingen van alle internetgebruikers staat in geen enkele verhouding tot het veronderstelde probleem, waarvan het bovendien nog onzeker is of een downloadverbod de oplossing zal zijn. De voorgestelde handhaving van het downloadverbod zet tevens het open karakter van het internet op losse schroeven. De overheid en de entertainmentindustrie moeten nadenken over de stimulering van de productie en verspreiding van cultuur, zonder dat de internetgebruiker vergaand wordt gecontroleerd en gecriminaliseerd.

Meer informatie
Rapport Commissie Gerkens (herdruk) (2008/2009) (PDF)
Kabinetsreactie op rapport Commissie Gerkens (30.10.09) (PDF)
NU.nl, ‘Handhaven downloadverbod strijdig met privacy’ (Video) (18.12.09)
NRC.next, ‘Zeg nee tegen het repressieve downloadverbod’, (21.12.09)
Onderzoeksrapport TNO, IViR, SEO, ‘Ups and downs: Economische en culturele gevolgen van file sharing’ (12.01.09) (PDF)
NRC Handelsblad, ‘Downloadverbod slecht voor creativiteit’ (19.01.10)
The Register, Downloadverbod stimuleert versleuteling dataverkeer (23.10.09)
Tweakers, ‘Brits onderzoek: filesharers kopen meer muziek’ (02.11.09)
Tweakers, ‘SP pleit voor waarschuwingsscherm voor downloadsites’ (18.12.09)

* * *

2. De mobiele naaktscanner van de politie

Oom Agent komt u preventief naaktfotograferen

Daags nadat Hirsch Ballin in allerijl besloot naaktscanners op Schiphol in te voeren, wil ook de politie een mobiele naaktscanner ontwikkelen. De scanner zou binnen drie jaar beschikbaar moeten zijn voor alle korpsen, en zou ook ‘heimelijk’ op openbare plaatsen moeten kunnen worden gebruikt. De jury is van oordeel dat function creep zelden zo snel plaatsvond: van een middel ter bestrijding van terrorisme tot een middel dat in alledaags politiewerk kan worden ingezet.

In samenwerking met de landelijke ondersteuningsdienst van de politie Voorziening tot samenwerking Politie Nederland (VtsPN), werkt het politiekorps Rotterdam-Rijnmond aan de ontwikkeling van de mobiele naaktscanner, waarvoor het een subsidie van een half miljoen euro zal ontvangen van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Met behulp van een dergelijke scanner zal de politie in staat worden gesteld om door de kleding van gescande personen heen te kijken. Hoewel de politie Rotterdam heeft aangegeven dat de mobiele naaktscanner zal dienen als alternatief voor preventief fouilleren, ziet het korps al mogelijkheden om de scanner in vele andere situaties toe te passen, zoals bij grote evenementen of in (semi)publieke ruimten als winkelcentra en het openbaar vervoer.

De inbreuk op de privacy van burgers is op zijn minst serieus te noemen. De mobiele scanners kunnen het lichaam ongemerkt ‘aflezen’ vanaf een afstand tot meer dan tien meter. De jury ziet – naast het gevaar dat men zich anders zal gedragen als men continu wordt geobserveerd – de toepassing van de mobiele naaktscanner als een aantasting van de lichamelijke integriteit. In dit geval is het niet de fysieke aanraking van het lichaam die deze lichamelijke integriteit aantast, maar de observatie en doorlichting van het lichaam zelf, zonder medeweten en zonder toestemming van de geobserveerde persoon. Corien Prins, hoogleraar privacyrecht aan de Universiteit Tilburg, wijst erop dat niet alleen de observatie zelf problematisch is, maar dat ook de opslag en de verwerking van deze informatie eveneens de privacy van burgers kan aantasten. Hoe lang zullen de beelden bewaard blijven, voor wat voor doeleinden mag men de opgeslagen informatie gebruiken en wie heeft er toegang tot deze informatie?

De jury observeert opnieuw een duidelijk geval van function creep. Waar de naaktscanners op Schiphol terroristische aanslagen proberen te voorkomen, manifesteert zich daags na het besluit deze te introduceren een roep om mobiele naaktscanners op straat. Het vormt een vervanging van preventief fouilleren. Maar waar de mogelijkheid tot preventief fouilleren ingevolge artikel 151b van de Gemeentewet is beperkt tot een door de burgemeester aangewezen gebied voor bepaalde tijd, lijkt dit plan heel Nederland bij voorbaat als ‘veiligheidsrisicogebied’ te bestempelen. Het zal mogelijk worden om iedereen op afstand preventief te scannen.

De bestrijding van criminaliteit is een uiterst belangrijk doel, maar de jury vindt dat het voorstel onvoldoende rekening houdt met de maatschappelijke risico’s van deze technologie. Eerst moet worden vastgesteld wat de mogelijke nadelen van de toepassing van deze technologie kunnen zijn. Daarnaast betwijfelt de jury ten zeerste of de veronderstelde ‘dreigingssituatie op straat’ een dergelijk ingrijpende inbreuk op de privacy en lichamelijke integriteit van burgers vereist. Niet alleen is het kwestieus of er sprake is van een dergelijke dreiging in Nederland, het is ook onzeker of deze situatie effectief kan worden bestreden door toepassing van de mobiele naaktscanner door de politie.

Meer informatie
NRC Handelsblad, ‘Politie: mobiele scanners bouwen’ (07.01.10)
NRC.next blog, ‘Politie Rotterdam: Die securityscanner kunnen we op straat ook wel gebruiken’ (07.01.10)
De Pers, ‘De verkeerde bodyscanners zijn besteld’ (07.01.10)
Elsevier, ‘Kritiek op bodyscan; NCTb vaag over werking’ (08.01.10)

* * *

3. Het INDECT-project

Europees werkgelegenheidsprogramma voor ex-KGBers

Europa werkt aan een Orwelliaans informatiesysteem voor de observatie van haar burgers. Het project INDECT, dat door 17 Europese partijen wordt ontwikkeld, moet het mogelijk maken om vanuit de lucht, vanaf de straat en online ‘abnormaal gedrag’ en geweld automatisch te detecteren. Het project heeft bijna 11 miljoen euro subsidie gekregen van de Europese Unie. Doel van het systeem: ‘observation, searching and detection for security of citizens in urban environment.’ De jury nomineert het Europese surveillanceproject INDECT, dat veel weg heeft van een Europees werkgelegenheidsprogramma voor ex-KGB’ers.

Het systeem moet het gedrag van iedere burger in de publieke ruimte registreren en analyseren door middel van een heel Europa omvattend netwerk van camera’s en andere observatiemiddelen. De geregistreerde gegevens zouden beschikbaar moeten zijn voor Europese opsporingsambtenaren. Daarnaast wil men ‘agents’ ontwikkelen die permanent en volautomatisch online ‘public resources’ zoals websites, internetfora, p2p-netwerken en zelfs individuele computers observeren. Met andere woorden: men wil het gedrag in zowel de openbare ruimte als online van iedere burger in Europa kunnen observeren en analyseren.

Het project staat nog in de kinderschoenen en het uitgetrokken budget is natuurlijk (en gelukkig) volstrekt onvoldoende voor een project van deze omvang. Maar de omschrijving op de website en het promotiefilmpje van INDECT bieden een leerzaam inkijkje in de ambities van het onderzoeksproject en een deel van de Europese overheid.

Het is de jury nog onbekend wie op welke gronden en voor welke doeleinden de verkregen informatie mag gebruiken. Hoewel het project volgens de website een ‘Ethics board’ heeft dat toeziet op de ethisch-juridische aspecten, spreekt de website alleen over het lidmaatschap van vertegenwoordigers van Noord-Ierse politiediensten. De jury twijfelt niet zozeer aan de integriteit van deze vertegenwoordigers, maar vraagt zich af of in de ‘Ethics board’ alleen de opsporingsdiensten of ook andere groepen uit de samenleving vertegenwoordigd zouden moeten zijn.

Met een enkele verwijzing naar de bescherming van de veiligheid van Europese burgers, is de noodzaak van een dergelijk project nog niet aangetoond. De ambitieuze plannen van INDECT vereisen op zijn minst een grondige analyse van de mogelijke burgerrechtelijke risico’s die aan een dergelijk overkoepelend systeem kleven. De jury is ziet deze eenzijdige visie op de veiligheidsproblematiek in Europa als een stap op weg naar een politiestaat.

Meer informatie
Project INDECT
Promotievideo Project INDECT
Europese Commissie, Seventh Framework Research Funding Programme (FP7)
Telegraph, ‘EU funding ‘Orwellian’ artificial intelligence plan to monitor public for “abnormal behaviour”’ (19.09.09)

* * *